We hebben een opmerkelijke planeet ontdekt.
Een wereld met extreme weersomstandigheden.
Buitenissige landschappen.
En bizarre fenomenen.
Het is het meeste complexe systeem in het ons bekende heelal.
Die planeet...
...is de Aarde.
En we beginnen z'n geheimen nu pas te doorgronden.
Op zee is de golf vrijwel onzichtbaar. Maar het heeft een geheim.
Hij bereikt een snelheid van bijna 1000 kilometer per uur.
En gaat regelrecht op de kust af.
Wat gebeurt er als hij een van de dichtstbevolkte steden van de VS treft?
Ze worden voortgebracht door catastrofes.
En kunnen honderdduizenden mensen het leven kosten.
Tsunami's ontcijferd.
In Secrets of the Earth.
De mensheid waardeert de oceanen van de Aarde als rijke voorraadbronnen.
Maar ze hebben ook een duistere kant.
Bij tijd en wijle barsten ze uit in woeste tsunami's.
In 90 procent van de gevallen als gevolg van krachtige zeebevingen.
Een tsunami moet je zien als een muur van water...
...met de kracht van een bakstenen muur.
Ze verschillen wezenlijk van alle andere golven op zee.
11 maart 2011.
Een aardschok met een magnitude van 9,0 treft Japan.
En slingert een tsunami naar de provincie Tohoku...
...met soms 40 meter hoge golven.
Met 18.000 doden en vermisten als gevolg.
6000 gewonden.
235 miljard dollar schade.
De duurste natuurramp van de Aarde.
Het stadje Kessenuma ligt een kleine 500 kilometer ten noorden van Tokio.
De plaatselijke tonijnvissersvloot is zwaar getroffen door de tsunami.
Dit schip ligt op bijna twee kilometer van de kust.
Deze vissersboot lag in de haven van Kessanuma.
Door de tsunami is hij helemaal hierheen gedreven.
Japan ligt op de rand van de 'Ring van Vuur'.
Een gordel van breuklijnen en vulkanen rond de Stille Oceaan.
Met 14 dodelijke tsunami's in de afgelopen eeuw...
...is Japan het land waar ze het vaakst toeslaan.
Maar het is lang niet het enige slachtoffer.
Na een zeebeving voor de kust...
...kan een tsunami het noordwesten van de VS treffen.
Kijk eens naar de Cascadia Fault.
Deze breuklijn loopt van Canada naar de staat Washington...
...en omlaag naar Oregon.
We weten dat hij al eerder opengescheurd is.
Boorkernen uit de zeebodem...
...wijzen op een hele geschiedenis van tsunami's.
Tsunami's komen al miljoenen jaren voor. Zolang er oceanen bestaan.
De sedimenten van één tsunami kunnen gedateerd worden....
...naar het jaar 1700.
Verhalen van een zware aardschok, gevolgd door overstromingen...
...zijn onderdeel van de verteltraditie van de plaatselijke Indianen.
En boomringstudies onthullen reeksen dode bomen...
...met een buitenste ring die teruggaat tot 1699.
Het laatste groeiseizoen vóór de tsunami.
Een precieze datum komt van een geheime bron.
In Japan vonden ze verslagen van een tsunami in 1700.
Zodoende weten we dat de tsunami die de VS toen trof...
...ook Japan getroffen heeft. We weten zowel datum als tijdstip.
Volgens Japanse archieven trof de tsunami het noordwesten van de VS...
...op dinsdag, 26 januari 1700.
Om negen uur 's avonds.
In Japan bezoekt Costas Synolakis nogmaals de rampplek...
...van de Tohokutsunami.
Een van de 300 wetenschappers die de schade opnemen.
Een gestrande vissersboot staat er als een monument.
En onthult nog steeds verrassingen.
Wat is dit?
Mijn god.
Zie je dat? Dat is een auto.
Het schip staat bovenop een auto.
Toen ik hier de vorige keer was, stond het puin er ruim manshoog.
Zodat je dit niet kon zien.
De 330 ton metende Kyo Tokomaru 18...
...staat naast snelweg 210.
Te midden van funderingen van weggespoelde gebouwen.
De tsunami begon zoals gewoonlijk...
...met een abrupte verschuiving van de zeebodem.
Bij een zeebeving valt één kant van de breuklijn omlaag.
De oceaanbodem maakt een heftige beweging...
...die zoveel water optilt dat er een tsunami ontstaat.
Een zware schok in de zeebodem...
...kan ruim 150 miljard liter water in beweging zetten.
Maar in de open oceaan is de golf verspreid over zoveel ruimte...
...dat hij maar een paar meter hoog kan zijn.
Een passagiersschip midden in de Stille Oceaan merkt er amper iets van.
Maar als de tsunami de kust nadert, wordt de kustlijn steeds dunner...
...zodat het water omhoog geduwd wordt.
Daarom kunnen tsunami's zo verwoestend zijn...
...als ze op de kust afstevenen.
De beving vond slechts 100 kilometer voor de kust plaats...
...en duwde de Japanse kust ruim 60 meter naar het oosten.
Door de beweging van de aardkorst...
....verschoof het zwaartepunt van de hele planeet.
De as van de Aarde draaide tien centimeter...
...wat onze dag miljoensten van seconde korter gemaakt kan hebben.
December 26, 2004.
Een zeebeving slaat voor de kust van Sumatra toe...
...waarna een tsunami over de Indische Oceaan raast.
Over de dodelijke golven doen vreemde verhalen de ronde.
Dieren zouden de ramp hebben voelen aankomen.
Olifanten vluchten van de kust weg.
Flamingo's verlaten hun nestgebieden.
Duikers merken onder water niets van de ramp.
Als ze opduiken, zien ze overal rommel in het water.
Maar de ernst van de ramp dringt pas door als ze lijken voorbij zien drijven.
De Indonesische beving...
...zou de kracht van 23.000 Hiroshimabommen gehad hebben.
De vloedgolven kosten 230.000 mensen het leven.
En maken er miljoenen in elf landen dakloos.
Het was de dodelijkste tsunami in de geschiedenis van de Aarde.
Geen tsunami geeft z'n dodelijke geheimen makkelijk prijs.
En de mensheid weet nog niet zo lang...
....hoe bizar dit soort golven kan zijn.
Er komt zoveel zeewater landinwaarts stromen...
...dat er geen einde aan lijkt te komen.
Tsunamis slaan in elke oceaan op Aarde toe.
Maar 80 procent in de Ring van Vuur van de Stille Oceaan.
1 april 1946.
Een schok met magnitude 7,1 voor de Aleoeten bij Alaska...
...stuurt een tsunami ruim 3500 kilometer naar Hilo, Hawaï.
Ruim 15 meter hoge golven doden 159 mensen.
Toch zijn ze op open zee onzichtbaar voor het blote oog.
Slechts een paar meter hoog...
...zijn de golven uitgestrekt over zulke enorme afstanden...
...dat ze bijna plat lijken.
Tsunami's zijn totaal anders dan gewone golven.
Ze kunnen honderden kilometers lang zijn.
De lengte wordt gemeten van de voorkant tot de achterkant.
En niet over afstand waarover de voorkant zich uitstrekt.
Een heel lange tsunami bevat een reusachtige hoeveelheid energie.
Genoeg om hem met een enorme snelheid voort te drijven.
Hij kan bijna 1000 kilometer per uur halen. Zo snel als een straalvliegtuig.
Het geheim achter die snelheid is eenvoudig.
Op de diepe oceaan ondervindt de golf weinig weerstand.
Bovenaan heb je de weerstand van de wind, die heel gering is.
En onderaan van de zeebodem, die ook weinig weerstand biedt.
Er staat eigenlijk heel weinig in de weg.
Als een tsunami zo krachtig is...
...hoe zou het dan Seattle vergaan als er één door Elliot Bay raasde?
Minuten na een zeebeving voor de kust...
...nadert de torenhoge golf de kustlijn van de smaragdgroene stad.
En wordt sterk afgeremd door de wrijving van de oplopende zeebodem.
Z'n snelheid neemt abrupt af.
De golven worden tot vijf meter hoog.
En spoelen over de straten.
Maar de menselijke ervaring met gewone golven...
...maakt het lastig om te begrijpen waarom tsunami's zo anders zijn.
We beseffen nu dat we van onze vooroordelen moeten afstappen...
...over hoe een oceaangolf eruitziet, als het om een tsunami gaat.
Gewone golven worden voornamelijk door de wind voortgestuwd.
Windgolven op de oceaan zijn een paar honderd meter lang.
Het geheim van tsunami's, meestal het gevolg van zeebevingen....
...is hun enorme lengte van honderden kilometers.
Waardoor ze veel krachtiger zijn dan windgolven.
En tsunami's worden bij aankomst weliswaar veel korter...
...maar zijn nog altijd veel langer dan gewone golven.
Ze zijn zo krachtig, omdat ze meer op schier eindeloze stromen lijken...
...dan op brandinggolven.
Eeuwenlang leek de mens niets tegen dit gevaar in te kunnen brengen.
Maar de afgelopen jaren...
...hebben wetenschappers en ingenieurs laboratoria gebouwd.
Het onderzoek uitgebreid. En er een schepje bovenop gedaan.
De mens kan tsunami's niet voorkomen...
...maar ze wel onder ogen komen, houden ze vol.
Om te leren hoe je het er levend vanaf brengt.
Grote tsunami's richten altijd rampzalige schade aan.
27 maart 1964.
Goede Vrijdag.
Het rustige stadje Crescent City in Californië wordt getroffen...
...door ruim zes meter hoge tsunamigolven.
Tien mensen komen om. En 60 straten komen blank te staan.
De tsunami is het gevolg van een zeebeving met kracht 9,2...
...in Alaska's Prince William Sound.
De krachtigste schok die ooit in Noord-Amerika gemeten is.
In Alaska komen 119 mensen om.
En gemeenschappen aan de kust worden weggevaagd.
Na zulke rampen worden nooddiensten gevolgd door ingenieurs...
...die willen ontdekken hoe je tsunamibestendige constructies bouwt.
In Onagawa, Japan...
...viel de tsunami betonnen funderingen aan.
Zodat hele gebouwen omver geslagen werden.
Dit is een klassiek voorbeeld van hoe we vroeger bouwden.
Zodra het water eronder komt...
...wordt het gebouw opgetild en gaat het bijna drijven.
En als de grotere golven inslaan...
...wordt het hele gebouw omver geworpen.
Dit wordt een klassiek voorbeeld...
...dat de komende tien jaar in alle handboeken zal staan.
De tweede golf, die dit gebouw deed omslaan...
...onthult een geheim van tsunami's.
De golven komen in een reeks 'golftreinen'.
En de grootste golf kan uren na de eerste komen.
Met de snelheid van een straalvliegtuig...
...wordt de tsunami duizenden kilometers voortgestuwd.
Een tsunami kan binnen één dag over de hele Stille Oceaan razen.
Voor de tsunami is de Stille Oceaan eigenlijk maar een plasje.
De Tohokutsunami trof Santa Cruz in Californië, 8000 kilometer verderop...
...na negen uur.
De oceaan rees nog geen meter...
...maar in de goed beschutte haven werd het water opgestuwd.
Alle steigers en honderden boten werden zwaar beschadigd.
De Californische kust leed 100 miljoen dollar schade.
De mensheid onderzoekt hoe ze zich tegen zulk geweld moeten beschermen.
Dat gebeurt met apparatuur zoals in het golflaboratorium van Hinsdale...
...aan Oregon State University.
In een 105 meter lang betonnen bassin...
...met 1,4 miljoen liter water...
...worden kunstmatige tsunami's opgewekt.
Om tsunamibestendige gebouwen te leren construeren...
...kalibreren ze houten modellen om gebouwen te simuleren...
...die door echte tsunami's getroffen worden.
Maar tegen de zwaarste exemplaren blijken ze kansloos.
Deze golf simuleert een tsunami...
...die 6000 jaar geleden de kust van Oregon trof.
Met 15 meter hoge golven langs ruim 1100 kilometer kustlijn....
...was hij misschien krachtiger dan elke moderne tsunami.
Bij zo'n catastrofe...
...zijn de huidige gebouwen kansloos.
Misschien is geen enkel gebouw tegen zulk geweld bestand.
Maar met dieperliggende funderingen zal het wellicht niet omvallen...
...zoals dat in Japan gebeurde.
En in gebieden waar alles weggevaagd is...
...is het wellicht verstandiger om niet meer bouwen.
We kunnen het beter zo laten.
Zodat mensen niet in een 'tsunamivalstrik' terecht kunnen komen.
Tsunami's zijn meestal het gevolg van aardschokken.
Maar de oceanen worden ook getroffen door andere natuurrampen.
Soms op de Aarde zelf.
En andere afkomstig uit de ruimte.
De Aarde heeft een gerimpelde, geknikte korst.
Zeebevingen zenden pulsen door de oceanen...
...waardoor tsunami's de kusten teisteren.
In 90 procent van de gevallen is het een aardschok.
Maar er zijn ook minder bekende oorzaken.
9 juli 1958.
Een aardverschuiving in Alaska's Lituja Bay....
...zorgt voor de grootste tsunami in de moderne geschiedenis.
Een aardschok met kracht 8,2 treft de steile berghellingen...
...en schudt 91 miljoen ton gesteente los...
...dat opeens in de baai viel.
En ruim 500 meter hoge golven veroorzaakte.
In 1883...
...barstte in Nederlands-Indië de vulkaan de Krakatau uit.
Met een historische tsunami als gevolg.
De enorme berg stortte in de zee...
...tussen de eilanden Sumatra en Java.
Het geluid werd 5000 kilometer verderop gehoord.
Er kwamen 36.000 mensen om.
Merendeels door de vloedgolven.
En soms wordt de oceaan getroffen door een komeet uit de ruimte.
Zoals de komeet die de dinosaurus fataal werd...
...en in Mexico de Chicxulubkrater vormde.
De golven kwamen helemaal tot aan Oklahoma.
En zelfs Canada, denken sommigen.
In de 21e eeuw hebben wetenschappers de planeet voorzien...
...van oceaanboeien met satellietverbinding...
...die uren van tevoren moeten waarschuwen voor verre tsunami's.
Maar als een schok vloedgolven naar nabijgelegen kusten stuurt...
...komen waarschuwingen zelden op tijd.
Wanneer zal de volgende tsunami zich op onze kustlijnen storten?
En mensenlevens eisen?
En grootschalige verwoesting aanrichten?
Er wordt geopperd...
...dat de mens deze reuzengolven wellicht zal leren beheersen...
...over een paar honderd of duizend jaar.
Tot aan die tijd zal de tsunami voortbestaan...
...als een van de krachtigste en meest gevreesde geheimen...
...van de Aarde.
Vertaling: Theo Vermeer